Quantcast

TNO-Opinie: Risicoloze samenleving is onmogelijk en onwenselijk

31 januari 2011 – Innovaties leiden tot kansen en onzekerheden. Nanotechnologieën zijn hierin geen uitzondering. Angst voor onzekerheden kan waardevolle technologische ontwikkeling ten onrechte remmen. In deze zin is een risicoloze samenleving dan ook onhaalbaar en onwenselijk.

Nanotechnologie biedt maatschappelijk en economisch vele kansen op vele gebieden. Mogelijke toepassingen zijn onder meer waterzuiveringsproducten voor derdewereldlanden, zonnebrandcrème met hoge beschermingsfactoren om huidkanker te voorkomen en efficiëntere zonnecellen voor een duurzamere samenleving.

Dialoog Nanotechnologie

Het aantal nanoproducten waarmee werknemers en consumenten in contact komen is nog relatief gering. Maar het zal gestaag stijgen. De aandacht voor de mogelijke risico’s van nanodeeltjes is dan ook zeker terecht. Brede discussies over nanotechnologie werden de afgelopen jaren succesvol geëntameerd door de Dialoog Nanotechnologie, die deze week wordt afgesloten.

Harde uitspraken (on)veiligheid vaak nog niet mogelijk

Echter, een evenwichtige maatschappelijke discussie over kansen en risico’s blijft moeilijk. Een eenzijdige belichting van – niet onderbouwde – gezondheidsrisico’s of ongenuanceerd omgaan met de onzekerheden ligt op de loer. Een mooi voorbeeld was een recente uitzending van het populair wetenschappelijke programma Labyrint, waarbij een bijna symbolisch meetapparaat “hoge aantallen gevaarlijke nanodeeltjes” in de lucht registreerde. De kijker bleef ongerust achter. De wetenschappelijke stand van zaken is weerbarstiger. Het goed kunnen meten van nanodeeltjes in de lucht en de vertaling naar risico’s voor de mens is nog volop in ontwikkeling. Harde uitspraken over veiligheid of onveiligheid zijn vaak nog niet mogelijk.

We moeten onder ogen zien dat waardevolle innovaties in potentie ook risico’s met zich meebrengen die niet allemaal kwantificeerbaar zijn. Volledige beheersbaarheid is een illusie. Van wetenschappers wordt onterecht een absolute zekerheid verwacht. Onze complexe technologische maatschappij vraagt om een herpositionering van wetenschap en risicobenadering, waarin juist het verantwoord en transparant omgaan met onzekerheden centraal gaat staat. Wetenschappers zullen zich daarbij kwetsbaar moeten durven opstellen en duidelijk communiceren wat ze wel en wat ze niet weten. En wat de afwegingen zijn om wel of juist niet met een technologie verder te gaan.

Grootschalige onderzoeksprogramma’s van start

In Nederland gaan enkele grootschalige onderzoeksprogramma’s van start, met aandacht voor de gevaarseigenschappen van diverse nanodeeltjes, de kwantificering en beheersing van blootstelling aan deze stoffen, maar ook de vroege identificatie van effecten bij de mens. Het voorzorgsbeginsel is hierbij leidend.

Door de onderzoeksactiviteiten zal de kloof tussen gevoelde en werkelijke risico’s geleidelijk kleiner worden. Een unieke situatie waarbij we in een zeer vroeg stadium van de technologische ontwikkeling, dus voordat deze breed verankerd is in de maatschappij, expliciet aandacht hebben voor de mogelijke risico’s. Dit is een zich herhalend proces waarbij we in verschillende stadia van kennisopbouw de afweging moeten blijven maken of de voordelen opwegen tegen de onzekerheden. Laten we dit samenspel tussen technologische ontwikkeling en risico-onderzoek zorgvuldig blijven monitoren en ervan leren, want onze kennisgedreven maatschappij zal voortdurend met nieuwe technologieën en dus onzekerheden geconfronteerd worden.

Erik Tielemans en Han van de Sandt werken respectievelijk als programme manager ‘Veilig omgaan met innovatieve stoffen en technologieën’, en als research manager Quality & Safety bij TNO.

Bron: TNO

Ga terug naar CleanTech Journaal.

  • Laat je overtuigen!